Altın pasaporta ilgi arttı! AB yatırımla vatandaşlığın fişini çekmeye hazırlanıyor
![Altın pasaporta ilgi arttı! AB yatırımla vatandaşlığın fişini çekmeye hazırlanıyor Altın pasaporta ilgi arttı! AB yatırımla vatandaşlığın fişini çekmeye hazırlanıyor](https://i.tgrthaber.com/images/haberler/23-11/30/paragraf-metniniz-2023-11-30t124720607.jpg)
Dünyada yatırımla vatandaşlık alma uygulamaları hemen hemen her dönem büyük ilgi gören uygulamaların başında geliyor. Ağustos ayında Türkiye de yatırımcılara vatandaşlık için çağrıda bulunmuştu. Özellikle sosyal mecralarda yükselen ev fiyatlarıyla birlikte yatırımla vatandaşlık veren ülkelerde ucuz evler sıklıkla konuşulmaya başlandı. Altın pasaport veya vize olarak karşımıza çıkan uygulamaya eleştiriler gelirken AB programının fişini çekmeye hazırlanıyor.
Dünyanın pek çok ülkesinde uygulanan yatırımla vatandaşlık almanın yolunu açan altın pasaport programı ilgi görüyor. Aralarında Türkiye’nin de bulunduğu pek çok ülke program ile hem yatırım fırsatlarını kapısını aralıyor hem de özellikle mali kriz yaşayan ülkelere pek çok faydası bulunuyor. Altın pasaport uygulamasının iyi yönlerinin yanında olumsuz yönleriyle de en çok eleştirilen konuların başında geliyor.
Pek çok ülkede olan bu uygulama pek çok ülkede mali krizi sonlandırmasının yanında ülkelerde konut fiyatlarının da hızla yükselmesine neden oluyor. Çoğu kez de kara para aklama ve vergi ile ilgili endişelerin yanında vatandaşlığın metalaştırılması olarak da yorumlanıyor.
TÜRKİYE’DE DE UYGULANIYOR
Türkiye’deki programın avantajları ağustos ayında yurt dışı yatırımcılarına anlatılmıştı. Türkiye’ye gelecek yatırımcılar için özellikle gayrimenkul rotasının cazip olduğu vurgusu öne çıkıyor. Ve dünyadaki uygulamalara bakıldığında Türkiye piyasadaki en düşük maliyetli yatırım yoluyla vatandaşlık programlarından biri haline geliyor.
Ancak Türkiye’de uygulanan yatırımla vatandaşlık konusunda ülke içinde hem olumlu hem de olumsuz görüşler bulunuyor. Sadece Türkiye değil benzer tartışmalar birçok farklı ülkede de yapılıyor.
AB PROGRAMIN FİŞİNİ ÇEKMENİN YOLLARINI ARIYOR
AB'nin 2022 yılında üye devletlere yatırımcılara vatandaşlık satmayı bırakma çağrısında bulunmasıyla birlikte, birçok ülke artık altın vize programlarının fişini çekmenin veya şartlarını sıkılaştırmanın yollarını arıyor. Geçmişte AB, bu tür planların güvenlik , şeffaflık ve Avrupa Birliği projesini destekleyen değerler açısından risk oluşturduğunu da söylemişti. Üye ülkelere "yatırımcılar için bir vatandaşlık planı (altın pasaport ) geliştirmekten kaçınmaya " çağırdı. Raporda, böyle bir planın "güvenlik, kara para aklama, vergi kaçakçılığı, terörün finansmanı, yolsuzluk ve organize suçun sızması açısından risk oluşturacağı ve AB normlarıyla uyumsuz olacağı" uyarısında bulunuluyor.
Özellikle ABD'deki istikrarsız siyasi ve sosyal ortam nedeniyle Amerikalıların altın vize başvurularının artması bekleniyor. Pasaport firması Get Golden Visa, raporunda "şimdiye kadarki en yoğun yıl." yorumunda bulunmuştu.
‘ALTIN VİZE’ VE ‘ALTIN PASAPORT’ NEDİR?
'Altın vize' olarak da bilinen yatırım yoluyla ikamet programları, insanlara bir ülkede ev satın alarak veya büyük bir yatırım veya bağış yaparak orada oturma izni alma şansı sunuyor. Başvuru yapacak kişilerin 18 yaşını doldurmuş olmaları, sabıka kaydının temiz olması ve gerekli yatırımı yapabilecek yeterli paraya sahip olmaları gerekiyor. Yabancıların aynı yollarla vatandaşlık kazanmalarına olanak tanıyan, resmi olarak yatırım yoluyla vatandaşlık programı olarak bilinen altın pasaportlar da bulunuyor. AB ülkeleri için bu aynı zamanda blokta ikamet etmenin ülkeler arasında serbest dolaşım da dahil olmak üzere pek çok avantajına erişim anlamına da geliyor.
EN BÜYÜK NEDEN ‘KÜRESEL FIRSATLAR’
‘Altın pasaportta’ yabancılar, belli bir miktar parayla bir ülkeye, o ülkenin istediği ek şartları da kabul edip yatırım yapıyor ve o ülkenin vatandaşlığını elde edebiliyor. Dünyadaki yatırımla vatandaşlık uygulamaları 1980’lere kadar uzanıyor. Özellikle Karayip ülkeleri bu konuda dikkat çekiyor. Son yıllarda ise bu programlar büyük bir endüstri haline gelmiş durumda.
BBC Türkçe’den Mahmut Hamsici’ye konuşan, yatırım karşılığı oturum ve vatandaşlık için danışmanlık hizmeti veren, İngiltere merkezli La Vida Golden Visas şirketinin pazarlama müdürü Lizzie Edwards, yatırımcıların yabancı ülke vatandaşlığını talep etme nedenleriyle ilgili şunları söylüyor:
“Günümüzde çoğu yatırımcı kendisine bir 'B planı' arıyor. Günümüz dünyasındaki belirsizliklerle karşısında, ikinci bir ikamet veya pasaport ihtiyacı hiç bu kadar güçlü olmamıştı. Yatırımcıları teşvik eden nedenler farklılık gösterse de başvuruların önde gelen nedenleri arasında güvenlik amaçları, vizesiz seyahatin yaygınlaştırılması ile eğitim ve iş olanaklarını da içine alan küresel fırsatların artırılması yer alıyor."
BBC Türkçe’nin görüştüğü Altınbaş Üniversitesi Hukuk Fakültesi, Milletlerarası Özel Hukuk Anabilim Dalı Başkanı Doç. Dr. İlyas Gölcüklü, bu uygulamayı savunanların, genel olarak gelişmekte olan ekonomiler için bu durumu bir fırsat olarak gördüklerini söylüyor.
TÜRKİYE’DEKİ PROGRAMIN ÖZELLİKLERİ NELER?
Türkiye’de de “yabancıların istisnai olarak Türk vatandaşlığı almasıyla” ilgili olarak 2016 ve 2017’de yapılan yasal düzenlemelerle yabancı yatırımcıların Türk vatandaşlığı almasının önü açıldı.
2017’de, vatandaşlık için asgari taşınmaz bedeli 1 milyon dolar, sabit sermaye tutarı 2 milyon dolar, asgari istihdam rakamı ise 100 kişi olarak belirlendi.
2018’de ilgili yönetmelikte bir değişiklik yapıldı ve yatırım tutarları değiştirildi. Bu kapsamda, asgari taşınmaz bedeli 250 bin dolar, sabit sermaye yatırımı şartı ise 500 bin dolara indirildi. İstihdam rakamı ise 50 kişiye düşürüldü. Bu düzenlemenin ardından programa ilgi arttı. Düşürülen rakamlar 2022’de tekrar artırıldı. Bu kez asgari gayrimenkul edinme bedeli 400 bin dolara, asgari sabit sermaye yatırımı 500 bin dolara çıkarıldı.
La Vida Golden Visas şirketinden Lizzie Edwards, bu değişikliklerin Türk vatandaşlığına talebi etkilediğini gözlemlediklerini aktarıyor:
“Hükümet, yatırım alt sınırını 250 bin dolara düşürdüğünde başvurular yüksekti. Haziran 2022’de ise minimum yatırımı 400 bin dolara çıkardılar. Bu hâlâ popüler bir program ancak artık bazılarının bütçesine biraz daha az uygun durumda.”
KAÇ KİŞİ VATANDAŞLIK ALDI? HANGİ ÜLKELERDEN İLGİ VAR?
Peki Türkiye’de yatırımla vatandaş olan yabancılara dair eldeki veriler neler? Türkiye’de bugüne kadar kaç kişinin yatırım yoluyla vatandaşlık aldığına dair güncel bir resmi veri bulunmuyor. İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, ilgili yönetmeliğin Eylül 2018’de değiştirilmesinden bir yıl sonra, yani Eylül 2019’da bir açıklama yayımladı. Bu açıklamada, aradaki bir yıllık dönemde 2 bin 611 yabancı yatırımcının Türk vatandaşı olduğu belirtildi. Aileleriyle birlikte Türk vatandaşı olan yabancı yatırımcı sayısının ise 9 bin 962’ye ulaştığı belirtildi. Eski İçişleri Bakanı Süleyman Soylu ise 10 Mayıs 2022’de düzenlediği bir basın toplantısında bu konuda veriler paylaştı. Soylu, 25 bin 969 yabancı yatırımcının gerekli kriterleri sağlayarak vatandaşlık kazandığını söyledi. Bu yabancı yatırımcılardan elde edilen gelirin 7 milyar 530 milyon dolar olduğunu belirten Soylu, bu kişilerin yatırımlarının sadece emlak yatırımı olmadığını belirtti. 2019’daki açıklamada, bu yolla en çok vatandaşlık alan ülkelerin başında Orta Doğu ülkeleri yer alıyordu.
İlk onda yer alan ülkeler şunlardı: Irak (327), Afganistan (240), Filistin (170), Mısır (110), Libya (66), Lübnan (44), Saint Kitss ve Nevis Federasyonu (29), Suudi Arabistan (29), Azerbaycan (28), Pakistan (26).
YABANCILARA 67 BİN 490 KONUT SATILDI
TÜİK’in 2022 yılına ilişkin konut satış istatistiklerine göre, ülke genelinde geçen yıl yabancılara 67 bin 490 konut satıldı.
Bu dönemde Türkiye'den en çok konutu 16 bin 312 adetle Rus vatandaşları aldı. Konut alan Rus sayısında yüzde 203,2 artış oldu. Rusları 8 bin 223 adetle İranlılar, 6 bin 241 ile Iraklılar, 2 bin 705 ile Almanlar, 2 bin 702 ile Kazakistan uyruklular takip etti. Ukraynalıların aldığı konut satış adedi ise yüzde 106,6'lık artışla 2 bin 574'e yükseldi. Konut satışlarının hepsi, yatırımla vatandaşlık için yapılmıyor. Bununla birlikte inşaat sektörü temsilcileri, vatandaşlığın bu satışlar içinde önemli bir yer tuttuğunu savunuyor.
“DIŞ SERMAYEYİ CEZBETMEK İÇİN EN SIK UYGULANAN METOT”
Doç. Dr. İlyas Gölcüklü de “Yatırım yoluyla vatandaşlığın kazanılmasında çeşitli seçenekler olmasına karşın gayrimenkul alımı, Türkiye’de de dış sermayeyi cezbetmek için en sık uygulanan metottur” diyor.
Gölcüklü, TÜİK verilerine göre konut alımında son yıllarda ülke sıralamasının değiştiğini belirtiyor ve “Rusya-Ukrayna Savaşı da nazara alındığında Rusya vatandaşlarının, Türkiye’de konut alan yabancılar listesinde son dönemlerde zirveye çıkmasına da şaşırmamak gerekir” diyor.
La Vida Golden Visas şirketinin pazarlama müdürü Lizzie Edwards, kendi şirketlerine yatırımla Türk vatandaşlığı için başvuranların ülkelerine dair şunları söylüyor:
“Türkiye'nin yoğun başvuru almasının nedenine ilişkin temel varsayım, ülkenin Orta Doğu'ya yakınlığının yanı sıra kültürel ve dini benzerlikleri. Türkiye aynı zamanda, AB ve Karayipler'deki birçok yatırımla oturum ve vatandaşlık programına başvururken ne yazık ki çeşitli sınırlamalar ve yaptırımlarla karşı karşıya kalan İranlı, Rus, Iraklı ve Afgan yatırımcılar için de cazip hale gelmiş durumda.”
ELEŞTİRİLER NELER?
Türkiye’de de dünyada da yatırımla vatandaşlık programını savunanlar olduğu gibi eleştirenler de var.
Bu konuda dünyadaki tartışmaları aktaran Doç. Dr. İlyas Gölcüklü, “yatırımla vatandaşlığın Avrupa Birliği hukukunda vatandaşlığın metalaştırılması olarak yorumlandığını, vatandaşlığın adeta alınıp satılabilen bir ticari mala dönüştürüldüğünü ve bunun da tartışmalara sebep olduğunu” söylüyor.
Gölcüklü, “Piyasaların dayatması sonucu geliştirilen yumuşak kıstaslarla vatandaşlığın tanınması, vatandaşlığın tanımı ve özü ile tam anlamıyla uyuşmamaktadır. Gerçekten de vatandaşlık, vatandaşı olunan devletle hukuki ve siyasi bağ ile bağlılığı ifade eden ulusal bir kavramken, adeta ulus üstü vatandaşlık yaratan yatırım yoluyla vatandaşlıkta bu niteliklerin varlığından kolayca bahsedilemez” diyor.
KONUT FİYATLARINI YÜKSELTİYOR, KARA PARA AKLAMAYI KOLAYLAŞTIRIYOR
Dünyada yatırımla vatandaşlığa yöneltilen eleştiriler arasında suçlulara hareket alanı açması, kara parayı aklamayı kolaylaştırması ve konut fiyatlarını yükseltmesi iddiaları da bulunuyor.
Bazı ülkelerin son yıllarda bu programlarını gözden geçirdikleri de görülüyor.
Avrupa Komisyonu son yıllarda hazırladığı raporlarla, yatırımla vatandaşlığın güvenlik, kara para aklama, vergi kaçırma gibi konularda kaygı yarattığını bildiriyor. Eleştiriler ardından Kıbrıs 2020’de, Bulgaristan ise 2022’de altın pasaport uygulamasına son verdi. Uygulama kaldırılmadan önce en çok başvurunun Rusya, Çin ve Ukrayna'dan geldiği Kıbrıs’ta, birçok suçluya pasaport verildiğinin ortaya çıkması büyük bir tartışmaya neden oldu. Komisyon bu uygulamayı sürdüren Malta’ya eleştirilerde bulunuyor. Altın Pasaport dışında, yatırımla oturma izni imkânı sunan ‘altın vize’ uygulamasında değişikliğe giden ülkeler de oldu. İrlanda ve Portekiz ‘altın vize’ uygulamasını 2023’te kaldırdı. Portekiz hükümetinin aldığı kararda ülkedeki konut sorunu önemli rol oynadı. İngiltere de 2008’de yürürlüğe koyduğu, hızlandırılmış oturum hakkı sağlayan Tier 1 yatırımcı vizesini kara para aklama ve dolandırıcılığın önüne geçmek amacıyla geçen yıl kaldırdı. Öte yandan Macaristan hükümeti ise 2017’de sona erdirdiği altın vize uygulamasını yeniden başlatmaya hazırlanıyor.
“DÜZENLEMEYE İHTİYAÇ VAR”
Doç. Dr. Gölcüklü, Türkiye’deki yatırım alt limitinin yükseltilmesinin olumlu bir adım olduğunu ancak başka düzenlemelere de ihtiyaç olduğunu savunuyor:
“Kanada, İngiltere, Almanya gibi gelişmiş ülkeler, salt belirli bir miktar yatırımla yetinmeyerek, öncelikle oturum izni verip yakın gözlemler neticesinde vatandaşlık hakkı tanıyabilmektedirler.
“Vatandaşlığın ekonomik yönlerinden ayrı olarak, sosyal ve politik sonuçlarını da dikkate alarak imkândan yararlanacak kişilerin belirli bir süre Türkiye Cumhuriyeti’ne entegrasyonu, belirli bir süre oturum izniyle takip edilmesi, yatırım asgari tutarlarının daha da artırılması, gelen paranın kaynağının takibi vb. ek şartların da getirilmesinin Türkiye Cumhuriyeti’nin ve de tüm vatandaşlarımızın menfaatleri için daha iyi olacağı kanaatindeyiz.”
Elde somut bir veri bulunmamakla birlikte, TÜİK’in son aylardaki konut satış verilerinde, yabancılara konut satış oranının düşüşte olması, yatırımcı yabancıların vatandaşlık başvurularında bir azalma anlamına gelebildiği şeklinde yorumlanıyor.
Doç. Dr. Gölcüklü gelecekte ise bunun değişebileceği kanısında:
“Kanaatimizce güncel limitin 400 bin dolar olması ve artış gösteren kur etkisi nedeniyle yatırım yoluyla vatandaşlığa olan ilginin eskiye nazaran şimdilik azalıyor olması beklenen bir durumdur ancak savaşlar, iklim değişikliği vb. sebeplerle Türkiye Cumhuriyeti’ne doğru ek göç dalgalarına bağlı olarak bu ilgi zamanla artış da gösterebilecektir.”